تا دیروز، هنگامی که از رنگینکمانی حرف میزدیم، تصاویر پروانههای درخشان و پرندگان مگسخوار در ذهن میرقصید. اما پژوهشی تازه از دانشگاه گِنت دستمایهی کشف فیالفور درخشش ساختاری در خز پستانداران شد و نشان داد که جهان پستانداران هم مانند حشرات و پرندگان، رازهای بصری نامنتظرهای در دل دارد.
موزه؛ جایی که رنگینکمان دوباره متولد شد
این داستان از دل قفسههای موزههای تاریخ طبیعی آغاز شد. در حین بازبینی نمونههای قدیمی موشهای گرمسیری، یک خرطومشناس ردّ نور آبیفام و درخشان را روی خز مشاهده کرد. تا آن لحظه، جوندگان طلایی آفریقا تنها پستاندارانی بودند که به درخشش ساختاری معروف بودند. اما این مشاهده ساده پرسشهای زیر را مطرح کرد:
- چرا خزِ برخی پستانداران نیز میتواند نور را همچون منشور بشکافد؟
- آیا درخشش ساختاری در زیستبومهای زیرزمینی و نیمهآبزی نقشی فراتر از زیبایی دارد؟
با مرور متون قرن نوزدهم و ابزارهای اپتیکی مدرن، پژوهشگران پرده از راز ۱۴ گونه پستاندار دیگر برداشتند. از «شرو غولپیکر آبی» تا گونههای جوندگان کوچک، همه زیر منشور ریزبین نورشناسی رفتند و خزی صاف و فشرده با ورقههای نانومتری را فاش کردند.
راز مهندسی نانوییِ موها
برخلاف موهای معمولی که ساختاری زبر و پراکنده دارند، تارهای رنگینکمانی صاف، فشرده و موازیاند. این چینش موازی به نور امکان میدهد در زوایای مختلف دچار تداخل شود و طیفی موجمانند را پدید آورد. این پدیده در علوم اپتیک به «انعکاس تداخلی» شناخته میشود و الهامبخش تولید پوستههای رنگین بدون رنگدانه در صنایع پیشرفته است.
چرا پستانداران چنین هنرنمایی میکنند؟
دلیل قطعی هنوز در هالهای از ابهام است، اما دو فرضیه برجستهاند:
- دوام و نگهداری: خز صاف و آبگریز ممکن است ماندگاری پارچه را در شرایط زیرزمینی یا نیمهآبزی افزایش دهد و درخشش تنها اثر جانبی باشد.
- ارتباط و تکثیر: این رنگهای متغیر میتوانند در رفتار جفتگیری یا پیامرسانی اجتماعی نقش داشته باشند، بهویژه در نور محدود غارها یا تونلها.
چشمانداز پژوهشهای آتی
با کشف این پدیده، مسیرهای تازهای برای تحقیق گشوده شده است:
- بررسی کاربرد بیوفیزیک رنگینکمانی در طراحی پوشاک و پوششهای نوین
- سنجش تأثیر این درخشش بر تعاملات اجتماعی و انتخاب جفت در زیستگاههای تاریک
هر گام پژوهشی جدید، ما را به درک ژرفتری از چگونگی پدیدآمدن رنگ در طبیعت و سازگاری گونهها با محیط نزدیک میکند.
پایانِ کار یا آغاز شگفتیها؟
پدیدارشدن رنگینکمان در خز پستانداران یادآور آن است که حتی متعارفترین جانداران دستنخوردهترین شگفتیها را در دل خود دارند. موزهها، این خزانههای بیجان به ظاهر، میتوانند کلید بازخوانی تاریخ تکامل و کشف قابلیتهای پنهان باشند. آیا گونههای بیشتری در زیر میکروسکوپ منتظر شکفتناند؟ نگاه علمی ما به پستانداران دوباره جان گرفته و پرسشها تازه، ما را به ماجراجوییای ژرفتر میخوانند.
شما چه چشماندازی از این کشف دارید و چه پرسشی در ذهنتان نقش بسته؟ دیدگاههایتان را با ما در میان بگذارید.
About the Author
**بیوگرافی متین رضایی**
**متین رضایی**
سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال
متین رضایی تحلیلگر بازیهای ویدیویی، روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگ دیجیتال با بیش از یازده سال تجربه تخصصی در حوزه نقد بازی، تحلیل صنعت سرگرمی دیجیتال و مطالعه تأثیرات فرهنگی-اجتماعی رسانههای تعاملی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل ژانرهای نوظهور بازیهای ویدیویی، بررسی روایتپردازی در رسانههای تعاملی و مطالعه جامعهشناسی گیمرها در ایران است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مطالعات رسانه از دانشگاه تهران و کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی طراحی بازی، روایتپردازی تعاملی و جامعهشناسی فضای مجازی را در مؤسسات پژوهشی داخلی و مراکز بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رضایی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود با نگارش نقد و تحلیل بازیهای ویدیویی در نشریات تخصصی آغاز کرد. با گسترش صنعت بازی در ایران، وی به عنوان مشاور محتوایی با چندین استودیوی بازیسازی داخلی همکاری داشته و در طراحی و ارزیابی پروژههای بازیسازی نقش مشورتی ایفا کرده است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه سایت سرگرمی ۹رنگ پیوسته و به عنوان سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی درباره تحولات صنعت بازی ایران و جهان، بررسی بازیهای شاخص و مطالعات میدانی درباره جامعه گیمرهای ایرانی، مورد توجه فعالان این صنعت و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رضایی در تحلیل روایت و مکانیک بازیهای ویدیویی، بررسی اقتصادی و فرهنگی صنعت سرگرمی دیجیتال و پژوهش در زمینه رفتار و هویت گیمرهای ایرانی است. وی همچنین در زمینه طراحی محتوای تعاملی، مشاوره روایتپردازی برای رسانههای دیجیتال و تحلیل تأثیر بازیها بر مهارتهای شناختی و اجتماعی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی رضایی مبتنی بر ترکیب نقد رسانهای، تحلیل فرهنگی و بررسی فنی مکانیکهای بازی است. وی در تحلیلهای خود بر درک لایههای روایی، ارزیابی سیستمهای تعاملی و توجه به بافت فرهنگی تولید و مصرف بازیها تأکید دارد و همواره از قضاوتهای مبتنی بر سلیقه شخصی پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن تولیدکنندگان بازیهای ویدیویی ایران و انجمن پژوهشگران رسانههای دیجیتال است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره ملی بازیهای رایانهای مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
