محاسبهای فراتر از کربن
اکثر ماشینحسابهای پرواز تنها میزان دیاکسید کربن ناشی از سوخت مصرفی را محاسبه میکنند، اما پژوهشگران دانشگاه ساری با معرفی مدل جدید ATP-DEC نشان دادهاند که این تصویر ناقص است. این ابزار تمام چرخه پرواز را از لحظه برخاست تا فعالیتهای فرودگاهی در نظر میگیرد و نتیجه آن روشن است: تأثیر واقعی هر پرواز بر گرمایش زمین میتواند بیش از دو برابر برآوردهای فعلی باشد.
عوامل نادیدهگرفتهشده در محاسبات قدیمی
مدل ATP-DEC علاوه بر CO₂، اثرات غیرکربنی پرواز را نیز لحاظ میکند؛ از جمله:
- اکسیدهای نیتروژن و بخار آب
- ابرهای مصنوعی ناشی از دنباله هواپیما
این عوامل که به «غیرکیوتویی» معروفاند، سهمی بزرگ در گرمایش دارند اما در محاسبات رایج حذف میشوند. همچنین انتشارهای بالادستی تولید سوخت، خدمات درونپروازی و هزینههای زیستمحیطی فرودگاهها و هواپیماها در طول عمرشان نیز در این مدل محاسبه میشود.
پروازها در دنیای واقعی
مسیر پروازها همیشه مستقیم نیست؛ عبور از طوفانها، صفهای فرود و محدودیتهای ژئوپلیتیکی باعث افزایش مصرف سوخت میشود. مدل ATP-DEC با استفاده از دادههای واقعی بیش از ۳۰ هزار پرواز نشان داد که برآوردهای سنتی بهویژه در پروازهای طولانیمدت، میزان انتشار را کمتر از واقعیت گزارش میکنند. نمونه بارز آن مسیرهای اروپا–آسیا پس از بسته شدن حریم هوایی روسیه است که هزاران مایل طولانیتر شدهاند.
ابزاری برای شفافیت اقلیمی
این مدل به گونهای طراحی شده که خطوط هوایی، پلتفرمهای رزرو و نهادهای قانونگذار بتوانند فوراً از آن استفاده کنند. معماری ماژولار ATP-DEC امکان بهروزرسانی با تغییر ناوگان یا استفاده از سوختهای پایدار را فراهم میکند. همچنین اتصال مستقیم به پروژههای جبران کربن مبتنی بر بلاکچین، اعتبار اقدامات جبرانی را تضمین میکند.
چرا دقت در محاسبات اهمیت دارد
نادیده گرفتن اثرات غیرکربنی میتواند بیش از نیمی از گرمایش واقعی پرواز را پنهان کند. این خطا بر سیاستهای مالیاتی، خرید اعتبارهای کربنی و حتی تصمیمهای مصرفکنندگان اثر میگذارد. در پروازهای کابین لوکس، سهم هر مسافر از انتشار بیشتر است و مدل جدید این بار را دقیقتر میان مسافران تقسیم میکند.
مسیر تازه برای اقدام اقلیمی
پژوهشگران تأکید میکنند که حسابداری مبتنی بر چرخه عمر و مسیر واقعی باید به استاندارد جدید صنعت هوایی تبدیل شود. این رویکرد میتواند به سیاستگذاران کمک کند تا مالیاتها و مقرراتی متناسب با هزینه واقعی اقلیمی طراحی کنند و به خطوط هوایی امکان دهد با انتخاب نوع هواپیما یا ارتفاع پرواز، تشکیل ابرهای دنبالهای را کاهش دهند.
جمعبندی
پژوهش منتشرشده در نشریه Nature Communications Earth and Environment نشان میدهد که اگر به دنبال کاهش واقعی کربن و قیمتگذاری صادقانه هستیم، باید تمام عوامل گرمکننده آسمان را محاسبه کنیم. مدل ATP-DEC با ارائه تصویری جامع از تأثیر پرواز بر اقلیم، میتواند نقطه عطفی در شفافیت و اقدام جهانی برای مقابله با تغییرات آبوهوایی باشد.
About the Author
**بیوگرافی متین رضایی**
**متین رضایی**
سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال
متین رضایی تحلیلگر بازیهای ویدیویی، روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگ دیجیتال با بیش از یازده سال تجربه تخصصی در حوزه نقد بازی، تحلیل صنعت سرگرمی دیجیتال و مطالعه تأثیرات فرهنگی-اجتماعی رسانههای تعاملی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل ژانرهای نوظهور بازیهای ویدیویی، بررسی روایتپردازی در رسانههای تعاملی و مطالعه جامعهشناسی گیمرها در ایران است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مطالعات رسانه از دانشگاه تهران و کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی طراحی بازی، روایتپردازی تعاملی و جامعهشناسی فضای مجازی را در مؤسسات پژوهشی داخلی و مراکز بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رضایی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود با نگارش نقد و تحلیل بازیهای ویدیویی در نشریات تخصصی آغاز کرد. با گسترش صنعت بازی در ایران، وی به عنوان مشاور محتوایی با چندین استودیوی بازیسازی داخلی همکاری داشته و در طراحی و ارزیابی پروژههای بازیسازی نقش مشورتی ایفا کرده است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه سایت سرگرمی ۹رنگ پیوسته و به عنوان سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی درباره تحولات صنعت بازی ایران و جهان، بررسی بازیهای شاخص و مطالعات میدانی درباره جامعه گیمرهای ایرانی، مورد توجه فعالان این صنعت و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رضایی در تحلیل روایت و مکانیک بازیهای ویدیویی، بررسی اقتصادی و فرهنگی صنعت سرگرمی دیجیتال و پژوهش در زمینه رفتار و هویت گیمرهای ایرانی است. وی همچنین در زمینه طراحی محتوای تعاملی، مشاوره روایتپردازی برای رسانههای دیجیتال و تحلیل تأثیر بازیها بر مهارتهای شناختی و اجتماعی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی رضایی مبتنی بر ترکیب نقد رسانهای، تحلیل فرهنگی و بررسی فنی مکانیکهای بازی است. وی در تحلیلهای خود بر درک لایههای روایی، ارزیابی سیستمهای تعاملی و توجه به بافت فرهنگی تولید و مصرف بازیها تأکید دارد و همواره از قضاوتهای مبتنی بر سلیقه شخصی پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن تولیدکنندگان بازیهای ویدیویی ایران و انجمن پژوهشگران رسانههای دیجیتال است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره ملی بازیهای رایانهای مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
