تهیهکنندگان سینما معتقدند که موفقیت تجاری فیلمها در گیشه به شدت به شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه وابسته است و حتی اگر فیلم جدید اصغر فرهادی نیز روی پرده برود، در صورت نبود حال و هوای مناسب مردم، گیشه تکان نخواهد خورد.
به گزارش خبرنگار فرهنگی اقتصادی ما، در حالی که برخی از فعالان سینما در آخرین هفتههای سال هشدار دادهاند که در صورت ادامه روند فعلی گیشه ممکن است برخی از سالنهای سینما تعطیلی موقت داشته باشند، جمعی از تهیهکنندگان فیلم امیدوارند که با بهبود وضعیت اقتصادی و سیاسی-اجتماعی، فیلمهای تولیدشده بتوانند مخاطبان خود را پیدا کنند. ریزش بیش از ۵۰ درصدی تماشاگران، افزایش هزینههای تولید و تبلیغات، ضعف فیلمنامهها و حضور رقیب قدرتمندی مانند نمایش خانگی، سینمای امروز را با بحران جدی مواجه کرده است.
پلتفرمها؛ رقیب جدی سینما در جذب مخاطب
سجاد نصراللهینسب، تهیهکننده فیلم «قمارباز» که در چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت، نبود تماشاگر و رکود گیشه را از دوران کرونا میداند و به خبرنگار ما توضیح میدهد: گیشههای سینما از زمان کرونا تقریباً رونق خود را از دست داد و نقطه اوج آن زمانی بود که پلتفرمهای مختلف با سریالها و دوبله فیلمهای خارجی فراگیر شدند. حتی اکرانهای پردهای به اکران آنلاین فیلمها تبدیل شد. مردم ما از همان دوره به فضای پلتفرمها عادت کردند و دیگر صفحه نمایش اصلی، تلویزیون بود، نه پرده سینما.
وی با اشاره به مزیتهای رفاهی پلتفرمها برای مخاطبان میافزاید: پلتفرمها برای فیلمبینها رفاه نسبی ایجاد کردند. خانوادهها به جای دغدغه رفتوآمد و هزینههای خرید بلیت، در خانه مینشستند و فیلم دلخواه را به شکل آنلاین تماشا میکردند؛ عادتی که کمکم فراگیر شد. تنها وجه منفی پلتفرمها نبود پرده سینماست که این موضوع برای تماشاگر عادی چندان اهمیت ندارد.
این تهیهکننده با بیان اینکه سینمای امروز ایران عملاً به فضایی برای گعدهها تبدیل شده است، تأکید میکند: سینما به تفریح آخر هفته نوجوانان و جوانانی تبدیل شده که به سینما میروند. سالنهای سینما دیگر مشتاقان قدیمی خود را ندارد.
«اسکورت»؛ فیلمی که میتواند برگ برنده گیشه باشد
نصراللهینسب با اشاره به فیلمهای این دوره از جشنواره میگوید: تقریباً اکثر فیلمهای جشنواره را تماشا کردم. خارج از فضای خرید و پاره کردن بلیت که در میان برخی تهیهکنندگان یا اسپانسرها رواج دارد، فیلمهای امسال تنوع موضوعی خوبی داشتند. اما از میان فیلمها، «اسکورت» ساخته یوسف حاتمیکیا بهخاطر پرداختن به یک سوژه جدید درباره کسبوکار غیرمتعارف که نخستین بار در سینما به آن پرداخته شده، شاید بتواند گیشه را تکان دهد. در این میان فضای تبلیغات و زمان اکران فیلمها اهمیت زیادی دارد، اما مابقی فیلمها فکر نمیکنم بتوانند حال گیشه را خوب کنند.
نبود کمدیها در جشنواره و غلبه سینمای اجتماعی
محمد احمدی، تهیهکننده فیلم «اردوبهشت» نیز درباره موفقیت تجاری فیلمهای جشنواره در گیشه سال آینده به نکته قابل تأملی اشاره میکند: معمولاً فیلمهایی که تضمین گیشه دارند در جشنواره شرکت نمیکنند. فیلمهای کمدی معمولاً فروش گیشه را تضمین میکنند، اما خیلی کم اتفاق افتاده که در جشنواره حضور داشته باشند. از یک سو فکر میکنند شاید فیلم لو برود و از سوی دیگر، دوست ندارند خارج از اکران عمومی مورد قضاوت قرار بگیرند. معمولاً فیلمهای شرکتکننده در جشنواره هدفشان گیشه نیست.
وی با اشاره به حضور پررنگ سینمای اجتماعی در جشنواره امسال تصریح میکند: برخلاف چند سال اخیر که فیلمهای کمدی بر پرده سینماها حاکم بودند، سال آینده فیلمهایی با موضوع اجتماعی زیاد خواهیم داشت؛ فیلمهایی با موضوع جدی و جدید که شاید تماشاگر را به سینما بکشانند، از «زندهشور» و «اسکورت» گرفته تا «اردوبهشت» که ظرفیت جذب تماشاگر را دارد. اما شرایط و فضا برای اکران هر فیلمی در کشور باید مناسب باشد. همچنین حال مردم برای تماشای فیلم بسیار مهم است.
گیشه سینما به حال روحی جامعه گره خورده است
این نظر احمدی را حسین کاکاوند، تهیهکننده فیلم «حال خوب زن» نیز تأیید میکند. او میگوید: گیشه سینما با حال روحی و وضعیت اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی جامعه ارتباط مستقیم دارد. اینها پارامترهای بسیار مهمی هستند که میتوانند اکران موفق هر فیلمی را تضمین کنند یا به شکست بکشانند. اگر بهترین فیلم، حتی فیلم جدید اصغر فرهادی هم برای اکران در نظر گرفته شود، اما مردم دل و دماغی برای سینما رفتن نداشته باشند، هیچ فایدهای ندارد. البته در این میان تبلیغات نیز بیتأثیر نیست؛ تبلیغاتی که در برهه زمانی مناسب قطعاً جواب خواهد داد.
به نظر میرسد سینمای ایران در آستانه سال ۱۴۰۵ با چالشهای متعددی روبهروست؛ از یک سو رقابت سنگین با پلتفرمهای نمایش خانگی و از سوی دیگر وابستگی شدید گیشه به شرایط روحی و اجتماعی جامعه. فیلمهای اجتماعی متعددی که در جشنواره چهل و چهارم حضور داشتند، حالا چشم به راه اکرانی موفق هستند، اما تحقق این موفقیت به عوامل متعددی بستگی دارد که بسیاری از آنها خارج از کنترل تهیهکنندگان و فیلمسازان است.
About the Author
**بیوگرافی متین رضایی**
**متین رضایی**
سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال
متین رضایی تحلیلگر بازیهای ویدیویی، روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگ دیجیتال با بیش از یازده سال تجربه تخصصی در حوزه نقد بازی، تحلیل صنعت سرگرمی دیجیتال و مطالعه تأثیرات فرهنگی-اجتماعی رسانههای تعاملی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل ژانرهای نوظهور بازیهای ویدیویی، بررسی روایتپردازی در رسانههای تعاملی و مطالعه جامعهشناسی گیمرها در ایران است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مطالعات رسانه از دانشگاه تهران و کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی طراحی بازی، روایتپردازی تعاملی و جامعهشناسی فضای مجازی را در مؤسسات پژوهشی داخلی و مراکز بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رضایی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود با نگارش نقد و تحلیل بازیهای ویدیویی در نشریات تخصصی آغاز کرد. با گسترش صنعت بازی در ایران، وی به عنوان مشاور محتوایی با چندین استودیوی بازیسازی داخلی همکاری داشته و در طراحی و ارزیابی پروژههای بازیسازی نقش مشورتی ایفا کرده است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه سایت سرگرمی ۹رنگ پیوسته و به عنوان سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی درباره تحولات صنعت بازی ایران و جهان، بررسی بازیهای شاخص و مطالعات میدانی درباره جامعه گیمرهای ایرانی، مورد توجه فعالان این صنعت و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رضایی در تحلیل روایت و مکانیک بازیهای ویدیویی، بررسی اقتصادی و فرهنگی صنعت سرگرمی دیجیتال و پژوهش در زمینه رفتار و هویت گیمرهای ایرانی است. وی همچنین در زمینه طراحی محتوای تعاملی، مشاوره روایتپردازی برای رسانههای دیجیتال و تحلیل تأثیر بازیها بر مهارتهای شناختی و اجتماعی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی رضایی مبتنی بر ترکیب نقد رسانهای، تحلیل فرهنگی و بررسی فنی مکانیکهای بازی است. وی در تحلیلهای خود بر درک لایههای روایی، ارزیابی سیستمهای تعاملی و توجه به بافت فرهنگی تولید و مصرف بازیها تأکید دارد و همواره از قضاوتهای مبتنی بر سلیقه شخصی پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن تولیدکنندگان بازیهای ویدیویی ایران و انجمن پژوهشگران رسانههای دیجیتال است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره ملی بازیهای رایانهای مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
