در روزهای اخیر، نام «نتبلاکس» (NetBlocks) بار دیگر در فضای مجازی و رسانهای ایران بهوفور دیده میشود؛ نهادی که خود را مسئول رصد لحظهای وضعیت اینترنت در جهان معرفی میکند، اما گزارشهایش در عمل به ابزاری برای هجمههای سیاسی و رسانهای علیه کشور تبدیل شده است. این موضوع باعث شده برخی تحلیلگران، فعالیت این سایت را برخلاف ادعای شفافیت دیجیتال، دخالتی غیرمستقیم در امنیت ملی ایران ارزیابی کنند.
نتبلاکس چیست و چرا گزارشهایش حساسیتبرانگیز است؟
نتبلاکس یک نهاد مستقل ناظر بر دسترسی به اینترنت در سطح جهان است که با استفاده از دادههای فنی، قطعیها، محدودسازیها و اختلالات شبکه را پایش و گزارش میکند. این سازمان که در لندن مستقر است و بهعنوان یک شرکت خصوصی در انگلستان و ولز ثبت شده، در سال ۲۰۱۷ توسط «آلپ توکر» تأسیس شد و خود را یک سازمان غیرانتفاعی در حوزه شفافیت دیجیتال معرفی میکند. با این حال، این پرسش مطرح میشود که یک نهاد با درآمد محدود چرا باید مدعی حمایت از اینترنت آزاد در جهان باشد و این فعالیت چه سودی برای آن دارد؟
گزارشهای لحظهای نتبلاکس و نقش آن در امنیت ملی
از منظر امنیتی، گزارشهای لحظهای نتبلاکس درباره قطعی اینترنت در ایران میتواند به بازیگران خارجی، رسانههای معاند یا گروههای سازماندهنده آشوب کمک کند تا از وضعیت داخلی کشور آگاه شوند و آن را در روایتهای سیاسی و رسانهای خود بهکار بگیرند. این نوع گزارشدهی، حتی اگر با هدف اطلاعرسانی صورت گیرد، میتواند در عمل به یک «دخالت غیرمستقیم» در مسائل امنیتی کشور تبدیل شود.
نتبلاکس؛ مرجع اصلی رسانههای بینالمللی علیه ایران
در بسیاری از گزارشهای رسانههای غربی درباره ایران، دادههای نتبلاکس بهعنوان منبع اصلی ذکر میشود. این امر باعث شده روایت محدودسازی اینترنت در ایران بهسرعت در سطح جهانی منتشر شود و در کنار آن، تحلیلهای سیاسی و حقوق بشری علیه جمهوری اسلامی ایران شکل بگیرد. از دیدگاه منتقدان، این وضعیت به نوعی تقویت جبهه رسانهای مخالفان ایران و کاهش اعتبار روایت رسمی کشور منجر میشود.
حق حاکمیت دیجیتال و زیر سؤال رفتن مدیریت داخلی اینترنت
مدیریت اینترنت در شرایط بحرانی، بخشی از حاکمیت ملی هر کشور محسوب میشود؛ همانگونه که دولتها میتوانند در شرایط اضطراری محدودیتهای رفتوآمد یا مقررات امنیتی اعمال کنند. پیشتر نیز درباره محدودسازی اینترنت در کشورهایی مانند آمریکا، فرانسه، ترکیه، هند و مالزی برای کنترل امنیتی مطالبی منتشر شده است. از این منظر، گزارشدهی خارجی درباره تصمیمات داخلی کشورها، نوعی دخالت در حوزه حاکمیت داخلی تلقی میشود.
حق حاکمیت دیجیتال چیست؟
حق حاکمیت دیجیتال (Digital Sovereignty) مفهومی نسبتاً جدید در ادبیات حقوق، سیاست و فناوری است که به این ایده اشاره دارد:
- هر کشور حق دارد بر زیرساختهای دیجیتال، دادهها، شبکههای ارتباطی و فضای مجازیِ مرتبط با قلمرو خود کنترل، قانونگذاری و مدیریت مستقل داشته باشد.
- این مفهوم از همان اصل کلاسیک «حاکمیت ملی» میآید، اما بهجای زمین، مرز و آسمان، درباره اینترنت، داده و فناوری صحبت میکند.
About the Author
متین رضایی نویسنده و تولیدکننده محتوای تخصصی در حوزه سرگرمی است که با نگاهی دقیق و تحلیلی به دنیای فیلم، سریال، بازیهای رایانهای، موسیقی و فرهنگ عامه، تلاش میکند تجربهای جذاب و قابل اعتماد برای مخاطبان فارسیزبان فراهم آورد. او با بهرهگیری از دانش رسانهای، مهارت در نگارش خلاقانه و آشنایی با اصول بهینهسازی محتوا (SEO)، مطالبی تولید میکند که هم از نظر اطلاعاتی غنی و هم از نظر ساختاری حرفهای هستند.
