در روزهای اخیر، نام «نتبلاکس» (NetBlocks) بار دیگر در فضای مجازی و رسانهای ایران بهوفور دیده میشود؛ نهادی که خود را مسئول رصد لحظهای وضعیت اینترنت در جهان معرفی میکند، اما گزارشهایش در عمل به ابزاری برای هجمههای سیاسی و رسانهای علیه کشور تبدیل شده است. این موضوع باعث شده برخی تحلیلگران، فعالیت این سایت را برخلاف ادعای شفافیت دیجیتال، دخالتی غیرمستقیم در امنیت ملی ایران ارزیابی کنند.
نتبلاکس چیست و چرا گزارشهایش حساسیتبرانگیز است؟
نتبلاکس یک نهاد مستقل ناظر بر دسترسی به اینترنت در سطح جهان است که با استفاده از دادههای فنی، قطعیها، محدودسازیها و اختلالات شبکه را پایش و گزارش میکند. این سازمان که در لندن مستقر است و بهعنوان یک شرکت خصوصی در انگلستان و ولز ثبت شده، در سال ۲۰۱۷ توسط «آلپ توکر» تأسیس شد و خود را یک سازمان غیرانتفاعی در حوزه شفافیت دیجیتال معرفی میکند. با این حال، این پرسش مطرح میشود که یک نهاد با درآمد محدود چرا باید مدعی حمایت از اینترنت آزاد در جهان باشد و این فعالیت چه سودی برای آن دارد؟
گزارشهای لحظهای نتبلاکس و نقش آن در امنیت ملی
از منظر امنیتی، گزارشهای لحظهای نتبلاکس درباره قطعی اینترنت در ایران میتواند به بازیگران خارجی، رسانههای معاند یا گروههای سازماندهنده آشوب کمک کند تا از وضعیت داخلی کشور آگاه شوند و آن را در روایتهای سیاسی و رسانهای خود بهکار بگیرند. این نوع گزارشدهی، حتی اگر با هدف اطلاعرسانی صورت گیرد، میتواند در عمل به یک «دخالت غیرمستقیم» در مسائل امنیتی کشور تبدیل شود.
نتبلاکس؛ مرجع اصلی رسانههای بینالمللی علیه ایران
در بسیاری از گزارشهای رسانههای غربی درباره ایران، دادههای نتبلاکس بهعنوان منبع اصلی ذکر میشود. این امر باعث شده روایت محدودسازی اینترنت در ایران بهسرعت در سطح جهانی منتشر شود و در کنار آن، تحلیلهای سیاسی و حقوق بشری علیه جمهوری اسلامی ایران شکل بگیرد. از دیدگاه منتقدان، این وضعیت به نوعی تقویت جبهه رسانهای مخالفان ایران و کاهش اعتبار روایت رسمی کشور منجر میشود.
حق حاکمیت دیجیتال و زیر سؤال رفتن مدیریت داخلی اینترنت
مدیریت اینترنت در شرایط بحرانی، بخشی از حاکمیت ملی هر کشور محسوب میشود؛ همانگونه که دولتها میتوانند در شرایط اضطراری محدودیتهای رفتوآمد یا مقررات امنیتی اعمال کنند. پیشتر نیز درباره محدودسازی اینترنت در کشورهایی مانند آمریکا، فرانسه، ترکیه، هند و مالزی برای کنترل امنیتی مطالبی منتشر شده است. از این منظر، گزارشدهی خارجی درباره تصمیمات داخلی کشورها، نوعی دخالت در حوزه حاکمیت داخلی تلقی میشود.
حق حاکمیت دیجیتال چیست؟
حق حاکمیت دیجیتال (Digital Sovereignty) مفهومی نسبتاً جدید در ادبیات حقوق، سیاست و فناوری است که به این ایده اشاره دارد:
- هر کشور حق دارد بر زیرساختهای دیجیتال، دادهها، شبکههای ارتباطی و فضای مجازیِ مرتبط با قلمرو خود کنترل، قانونگذاری و مدیریت مستقل داشته باشد.
- این مفهوم از همان اصل کلاسیک «حاکمیت ملی» میآید، اما بهجای زمین، مرز و آسمان، درباره اینترنت، داده و فناوری صحبت میکند.
About the Author
**بیوگرافی متین رضایی**
**متین رضایی**
سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال
متین رضایی تحلیلگر بازیهای ویدیویی، روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگ دیجیتال با بیش از یازده سال تجربه تخصصی در حوزه نقد بازی، تحلیل صنعت سرگرمی دیجیتال و مطالعه تأثیرات فرهنگی-اجتماعی رسانههای تعاملی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل ژانرهای نوظهور بازیهای ویدیویی، بررسی روایتپردازی در رسانههای تعاملی و مطالعه جامعهشناسی گیمرها در ایران است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مطالعات رسانه از دانشگاه تهران و کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی طراحی بازی، روایتپردازی تعاملی و جامعهشناسی فضای مجازی را در مؤسسات پژوهشی داخلی و مراکز بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رضایی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود با نگارش نقد و تحلیل بازیهای ویدیویی در نشریات تخصصی آغاز کرد. با گسترش صنعت بازی در ایران، وی به عنوان مشاور محتوایی با چندین استودیوی بازیسازی داخلی همکاری داشته و در طراحی و ارزیابی پروژههای بازیسازی نقش مشورتی ایفا کرده است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه سایت سرگرمی ۹رنگ پیوسته و به عنوان سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی درباره تحولات صنعت بازی ایران و جهان، بررسی بازیهای شاخص و مطالعات میدانی درباره جامعه گیمرهای ایرانی، مورد توجه فعالان این صنعت و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رضایی در تحلیل روایت و مکانیک بازیهای ویدیویی، بررسی اقتصادی و فرهنگی صنعت سرگرمی دیجیتال و پژوهش در زمینه رفتار و هویت گیمرهای ایرانی است. وی همچنین در زمینه طراحی محتوای تعاملی، مشاوره روایتپردازی برای رسانههای دیجیتال و تحلیل تأثیر بازیها بر مهارتهای شناختی و اجتماعی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی رضایی مبتنی بر ترکیب نقد رسانهای، تحلیل فرهنگی و بررسی فنی مکانیکهای بازی است. وی در تحلیلهای خود بر درک لایههای روایی، ارزیابی سیستمهای تعاملی و توجه به بافت فرهنگی تولید و مصرف بازیها تأکید دارد و همواره از قضاوتهای مبتنی بر سلیقه شخصی پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن تولیدکنندگان بازیهای ویدیویی ایران و انجمن پژوهشگران رسانههای دیجیتال است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره ملی بازیهای رایانهای مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
