واژه «زوال عقل دیجیتال» (digital mind decay) به عنوان کلمه سال توسط فرهنگ لغت آکسفورد برگزیده شد. این اصطلاح، به مصرف بیرویه و بیهدف محتوای کمارزش و سطحی در شبکههای اجتماعی و بسترهای آنلاین اشاره دارد که منجر به بیحوصلگی و کسالت ذهنی میشود.
فرهنگ لغت آکسفورد پس از بررسی شش کاندیدای برتر و رایگیری بیش از ۳۷ هزار نفر، «زوال عقل دیجیتال» را به عنوان کلمه سال ۲۰۲۴ معرفی کرد. این واژه که در انگلیسی “digital mind decay” نامیده میشود، به معنای «کاهش تواناییهای شناختی و سطح تفکر بهعلت مواجهه مداوم با اطلاعات بیارزش و سطحی در فضای آنلاین» است.
اهمیت انتخاب این کلمه، به افزایش نگرانیها در مورد پیامدهای مصرف بیش از حد محتوای بیکیفیت در شبکههای اجتماعی در سال ۲۰۲۴ اشاره دارد.
بازتابی از عصر دیجیتال
این اصطلاح در دنیای دیجیتال، بهخصوص در ۱۲ ماه گذشته، معنای جدیدی پیدا کرده است. ابتدا در پلتفرمهای شبکههای اجتماعی، بهویژه تیکتاک، میان نسل Z و آلفا رواج یافت و سپس به رسانههای جریان اصلی راه پیدا کرد. این پدیده، همزمان با نگرانیهای فزاینده در مورد تأثیرات مخرب مصرف بیش از حد محتوای آنلاین بر ذهن و روان افراد رخ داده است.
«زوال عقل دیجیتال» در سال ۲۰۲۴ هم علت و هم نتیجه این معضل را نشان میدهد: محتوای بیارزش در اینترنت و تأثیرات منفی آن بر افراد و جامعه. این اصطلاح بهطور خاص و مکرر در بحثهای آنلاین استفاده میشود، اغلب به شکل طنز یا خود انتقادی و بهطور قابل توجهی با انواع خاصی از محتوا مانند کلیپهای ویروسی Skibidi Toilet و میمهای “فقط در اوهایو” مرتبط است. این محتوا باعث ظهور یک زبان جدید به نام «زبان زوال عقل دیجیتال» شده، که شامل واژههایی مانند «skibidi» به معنای پوچ و بیمحتوا و «Ohio» به معنای اتفاقات عجیب و غریب یا شرمآور است.
نگرانیهای جدی درباره سلامت روان
اکنون نگرانیهای جدیتری در مورد تأثیرات منفی مصرف بیش از حد این نوع محتوا بر سلامت روان، بهویژه در کودکان و نوجوانان، مطرح شده است. در اوایل امسال، یکی از مراکز سلامت روان در آمریکا، راهنماییهایی در مورد چگونگی تشخیص و اجتناب از «زوال عقل دیجیتال» ارائه داد.
نظر رئیس آکسفورد لانگویجز
کاسپر گراتوول، رئیس آکسفورد لانگویجز، در مورد انتخاب کلمه سال ۲۰۲۴ گفت:
«شرکت و همکاری علاقهمندان به زبان از سراسر جهان در انتخاب کلمه سال ۲۰۲۴، بسیار الهامبخش و دلگرمکننده بود.»
«با نگاهی به کلمات سال آکسفورد در دو دهه گذشته، میتوان رشد نگرانیها در مورد تحول زندگیهای مجازی ما و تاثیر فرهنگ اینترنت بر هویت و گفتگوهایمان را مشاهده کرد. کلمه سال گذشته، «rizz»، نمونهای جالب از شکلگیری و گسترش زبان در جوامع آنلاین بود. «زوال عقل دیجیتال» به یکی از خطرات زندگی مجازی و نحوه استفاده ما از اوقات فراغتمان اشاره دارد. این کلمه، فصل جدیدی در گفتگوهای فرهنگی در مورد انسانیت و فناوری است. تعجبآور نیست که بسیاری از رایدهندگان این اصطلاح را انتخاب کردند.»
«جالب است که اصطلاح «زوال عقل دیجیتال» توسط نسلهای Z و آلفا که عمدتاً مسئول تولید و مصرف محتوای دیجیتال مورد نظر این اصطلاح هستند، به کار میرود. آنها از همان شبکههای اجتماعی که گفته میشود باعث این زوال میشوند، برای تقویت این اصطلاح استفاده کردهاند. این نشاندهنده نوعی خودآگاهی طنزآمیز در میان نسل جوان درباره اثرات مضر میراث رسانههای اجتماعی است.»
کلمات نامزد دیگر برای کلمه سال:
- «پرچم بیرنگ» (beige flag): به رفتارهای غیر مسئولانه در شبکههای اجتماعی اشاره دارد.
- «قیمتگذاری پویا» (dynamic pricing): تغییر قیمت محصولات بر اساس تقاضا.
- «داستانهای کهن» (lore): دانش سنتی که به صورت روایت جمعی منتقل میشود.
- «رمانتزی» (romantasy): ترکیبی از رمانتیک و فانتزی در ژانر ادبی.
- «محتوای بیکیفیت» (low-quality content): برای محتواهای بیارزش تولید شده توسط هوش مصنوعی استفاده میشود.
About the Author
**بیوگرافی متین رضایی**
**متین رضایی**
سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال
متین رضایی تحلیلگر بازیهای ویدیویی، روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگ دیجیتال با بیش از یازده سال تجربه تخصصی در حوزه نقد بازی، تحلیل صنعت سرگرمی دیجیتال و مطالعه تأثیرات فرهنگی-اجتماعی رسانههای تعاملی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل ژانرهای نوظهور بازیهای ویدیویی، بررسی روایتپردازی در رسانههای تعاملی و مطالعه جامعهشناسی گیمرها در ایران است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مطالعات رسانه از دانشگاه تهران و کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی طراحی بازی، روایتپردازی تعاملی و جامعهشناسی فضای مجازی را در مؤسسات پژوهشی داخلی و مراکز بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رضایی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود با نگارش نقد و تحلیل بازیهای ویدیویی در نشریات تخصصی آغاز کرد. با گسترش صنعت بازی در ایران، وی به عنوان مشاور محتوایی با چندین استودیوی بازیسازی داخلی همکاری داشته و در طراحی و ارزیابی پروژههای بازیسازی نقش مشورتی ایفا کرده است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه سایت سرگرمی ۹رنگ پیوسته و به عنوان سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی درباره تحولات صنعت بازی ایران و جهان، بررسی بازیهای شاخص و مطالعات میدانی درباره جامعه گیمرهای ایرانی، مورد توجه فعالان این صنعت و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رضایی در تحلیل روایت و مکانیک بازیهای ویدیویی، بررسی اقتصادی و فرهنگی صنعت سرگرمی دیجیتال و پژوهش در زمینه رفتار و هویت گیمرهای ایرانی است. وی همچنین در زمینه طراحی محتوای تعاملی، مشاوره روایتپردازی برای رسانههای دیجیتال و تحلیل تأثیر بازیها بر مهارتهای شناختی و اجتماعی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی رضایی مبتنی بر ترکیب نقد رسانهای، تحلیل فرهنگی و بررسی فنی مکانیکهای بازی است. وی در تحلیلهای خود بر درک لایههای روایی، ارزیابی سیستمهای تعاملی و توجه به بافت فرهنگی تولید و مصرف بازیها تأکید دارد و همواره از قضاوتهای مبتنی بر سلیقه شخصی پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن تولیدکنندگان بازیهای ویدیویی ایران و انجمن پژوهشگران رسانههای دیجیتال است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره ملی بازیهای رایانهای مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
