دریافت نور طبیعی بیشتر در طول روز با کاهش خطر زوال عقل ارتباط دارد. به تازگی نتایج یک پژوهش بزرگ نشان داده است که افرادی که در طول روز نور طبیعی بیشتری دریافت میکنند، در سالهای بعد کمتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار میگیرند. این ارتباط حتی از برخی عوامل خطر شناختهشده مانند چاقی، مصرف زیاد الکل یا سابقه آسیب به سر نیز قویتر گزارش شده است.
نور روز؛ عاملی مؤثرتر از چاقی و مصرف الکل در پیشگیری از زوال عقل
در یک مطالعه روی نزدیک به ۸۸ هزار نفر، مشخص شد میزان نور طبیعی دریافتی در طول روز با خطر ابتلای آینده به زوال عقل ارتباط دارد. در این پژوهش، نزدیک به ۸۸ هزار بزرگسال با میانگین سنی ۶۲ سال پذیرفتند به مدت یک هفته یک حسگر روی مچ دست خود استفاده کنند. هر شتابسنج مچی به یک نورسنج مجهز بود که شدت روشنایی محیط را از طلوع تا غروب خورشید، دقیقهبهدقیقه ثبت میکرد. در طول دوره پیگیری که به طور متوسط حدود ۸ سال ادامه داشت، ۷۴۱ نفر از داوطلبان به زوال عقل مبتلا شدند.
نتایج این پژوهش نشان داد افرادی که میانگین شدت نور دریافتی آنها در طول روز بیش از ۱۰۰۰ لوکس (Lux) بود، یعنی نوری در حد یک بعدازظهر ابری در فضای باز، حدود ۱۶ درصد کمتر از دیگران در معرض ابتلا به زوال عقل قرار داشتند. داوطلبانی که روزانه دستکم ۴۲ دقیقه در معرض نوری با شدت بیش از ۵۰۰۰ لوکس، یعنی نور معمول فضای باز در طول روز، قرار میگرفتند، کاهش بیشتری در خطر ابتلا به زوال عقل تجربه کردند. به بیان دیگر، هرچه زمان بیشتری در معرض نور طبیعی و پرشدت قرار میگرفتند، خطر ابتلا به زوال عقل بهصورت پیوسته کاهش پیدا میکرد.
چه افرادی بیشترین سود را از نور روز بردند؟
مزایای دریافت نور روز در میان همه افراد به یک اندازه مشاهده نشد. این اثر در سه گروه از شرکتکنندگان بسیار پررنگتر بود، بهطوریکه کاهش خطر ابتلا به زوال عقل در این افراد به ۴۱ درصد رسید. افرادی که بهطور طبیعی شبزندهدار هستند، افرادی که در طول شب در معرض نور زیاد قرار میگیرند و افرادی که دارای گونه ژنتیکی APOE ε4 هستند (نوعی ژن که احتمال ابتلا به بیماری آلزایمر را افزایش میدهد)، بیشترین بهره را از دریافت نور طبیعی در طول روز بردند. این یافته مسیر امیدوارکنندهای را برای تحقیقات آینده پیشنهاد میکند؛ افرادی که بیشترین خطر را متحمل میشوند، ممکن است بیشترین منفعت را نیز از ایجاد یک برنامه روزانه روشنتر به دست آورند.
چگونه نور روز بر مغز اثر میگذارد؟
پژوهشگران معتقدند مسیر ارتباط میان نور روز و حافظه احتمالاً از طریق ساعت زیستی بدن عبور میکند. نور شدید صبح و میانه روز از طریق چشم وارد بدن میشود و ریتم شبانهروزی (Circadian Rhythm) را تنظیم میکند؛ چرخهای تقریباً ۲۴ ساعته که مشخص میکند چه زمانی بدن هوشیار باشد، چه زمانی برای استراحت آماده شود. نور طبیعی به هماهنگ ماندن این ساعت داخلی کمک میکند. حدود یکسوم از ارتباط میان نور روز و کاهش خطر زوال عقل از طریق الگوی روزانه استراحت و فعالیت افراد، همچنین تفاوتهای قابل مشاهده در ساختار مغز در تصاویر اسکنشده قابل توضیح بود.
یک راهکار ساده، کمهزینه و در دسترس برای کاهش خطر زوال عقل
پژوهشگران معتقدند نتایج این مطالعه یک فرصت عملی در اختیار متخصصان سلامت قرار میدهد. نور طبیعی رایگان است و بیشتر افراد میتوانند بدون نیاز به دارو یا مراجعه به مراکز درمانی میزان دریافت آن را افزایش دهند. پیادهروی در ساعات صبح، کار کردن در نزدیکی پنجره و سپری کردن زمان بیشتر در فضای باز از جمله راهکارهای سادهای هستند که میتوانند به افزایش میزان دریافت نور طبیعی در طول روز کمک کنند.
دکتر Hongliang Feng، سرپرست این پژوهش، میگوید که قرار گرفتن در معرض نور روز میتواند بهعنوان یک شاخص جدید برای ارزیابی خطر زوال عقل مورد استفاده قرار گیرد و همچنین میتواند مشخص کند چه افرادی به بررسی و پایش بیشتری نیاز دارند. پیش از این تحقیق، ارتباط میان نور طبیعی و زوال عقل عمدتاً بر پایه پرسشنامهها و گزارشهای شخصی افراد استوار بود، اما اکنون دادههای واقعی حاصل از حسگرها، شواهد محکمتری ارائه میکنند که نشان میدهد روزهای روشنتر با خطر کمتر ابتلا به زوال عقل در سالهای آینده همراه هستند. نتایج این پژوهش در مجله General Psychiatry منتشر شده است.
About the Author
**بیوگرافی متین رضایی**
**متین رضایی**
سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال
متین رضایی تحلیلگر بازیهای ویدیویی، روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگ دیجیتال با بیش از یازده سال تجربه تخصصی در حوزه نقد بازی، تحلیل صنعت سرگرمی دیجیتال و مطالعه تأثیرات فرهنگی-اجتماعی رسانههای تعاملی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل ژانرهای نوظهور بازیهای ویدیویی، بررسی روایتپردازی در رسانههای تعاملی و مطالعه جامعهشناسی گیمرها در ایران است.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد مطالعات رسانه از دانشگاه تهران و کارشناسی علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه علامه طباطبایی است. همچنین دورههای تخصصی طراحی بازی، روایتپردازی تعاملی و جامعهشناسی فضای مجازی را در مؤسسات پژوهشی داخلی و مراکز بینالمللی گذرانده است.
**سوابق حرفهای**
رضایی فعالیت حرفهای خود را از اوایل دهه نود با نگارش نقد و تحلیل بازیهای ویدیویی در نشریات تخصصی آغاز کرد. با گسترش صنعت بازی در ایران، وی به عنوان مشاور محتوایی با چندین استودیوی بازیسازی داخلی همکاری داشته و در طراحی و ارزیابی پروژههای بازیسازی نقش مشورتی ایفا کرده است.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه سایت سرگرمی ۹رنگ پیوسته و به عنوان سردبیر بخش بازیهای ویدیویی و تحلیلگر فرهنگ دیجیتال فعالیت میکند. در این مدت، تحلیلهای وی درباره تحولات صنعت بازی ایران و جهان، بررسی بازیهای شاخص و مطالعات میدانی درباره جامعه گیمرهای ایرانی، مورد توجه فعالان این صنعت و مخاطبان علاقهمند قرار گرفته است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی رضایی در تحلیل روایت و مکانیک بازیهای ویدیویی، بررسی اقتصادی و فرهنگی صنعت سرگرمی دیجیتال و پژوهش در زمینه رفتار و هویت گیمرهای ایرانی است. وی همچنین در زمینه طراحی محتوای تعاملی، مشاوره روایتپردازی برای رسانههای دیجیتال و تحلیل تأثیر بازیها بر مهارتهای شناختی و اجتماعی تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی تحلیلی**
رویکرد تحلیلی رضایی مبتنی بر ترکیب نقد رسانهای، تحلیل فرهنگی و بررسی فنی مکانیکهای بازی است. وی در تحلیلهای خود بر درک لایههای روایی، ارزیابی سیستمهای تعاملی و توجه به بافت فرهنگی تولید و مصرف بازیها تأکید دارد و همواره از قضاوتهای مبتنی بر سلیقه شخصی پرهیز میکند.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن تولیدکنندگان بازیهای ویدیویی ایران و انجمن پژوهشگران رسانههای دیجیتال است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره ملی بازیهای رایانهای مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
